Kars Selim Köyleri: Selim'in 53 Köyü, Tarihi, Coğrafyası ve Kültürü

GÜNDEM

Kars Selim İlçesi ve Köyleri: Tarihi, Coğrafyası, Kültürü ve 53 Köyün Tam Listesi

Kars'ın köklü tarihi, sert fakat etkileyici coğrafyası ve güçlü köy kültürüyle öne çıkan ilçelerinden Selim, Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek platolarında kurulmuş önemli yerleşim merkezlerinden biridir. Kars ile Sarıkamış arasında yer alan ilçe; geniş tarım arazileri, meraları, hayvancılık kültürü, atlı cirit geleneği, köyleri ve demiryolu hattıyla Kars'ın kırsal kimliğinin en belirgin şekilde yaşatıldığı bölgelerden biridir.

Selim denildiğinde yalnızca ilçe merkezi değil, ilçeye bağlı 53 köy, bu köylerde sürdürülen tarım ve hayvancılık faaliyetleri, geleneksel yaşam biçimi ve nesilden nesile aktarılan kültür de akla gelmektedir. Selim Kaymakamlığının güncel kayıtlarında ilçede 53 köyün yanı sıra Cumhuriyet, Çarşı ve Köprübaşı olmak üzere üç merkez mahallesi bulunmaktadır.

Kars Selim Nerede?

Selim, Kars ilinin batı kesiminde yer almaktadır. İlçenin doğusunda Kars merkez, batısında Sarıkamış, kuzeyinde Ardahan'ın Göle ilçesi, güneyinde ise Kağızman bulunmaktadır.

Resmî eğitim kaynaklarında Selim'in yüzölçümü yaklaşık 1.011 kilometrekare, ortalama yükseltisi ise yaklaşık 1.830 metre olarak verilmektedir. İlçe merkezi ve köylerin önemli bölümü yüksek düzlükler üzerinde kurulmuştur. Bazı köyler ise çevredeki dağların ovaya bakan yamaçlarında bulunmaktadır.

Allahuekber Dağları'nın eteklerindeki geniş plato üzerinde bulunan Selim'de su kaynakları da önem taşımaktadır. Kars Çayı'nı besleyen kaynakların bir bölümü bu coğrafyadan doğmaktadır. Yüksek rakım nedeniyle ilçede belirgin biçimde karasal iklim hâkimdir; kışlar uzun, soğuk ve kar yağışlı, yazlar ise genel olarak kısa ve serindir.

Bu iklim ve coğrafi yapı, Selim'de yerleşimden tarıma, hayvancılıktan geleneksel mimariye kadar hayatın hemen her alanını şekillendirmiştir.

Selim'in Tarihi: Kars Tarihiyle Birlikte Şekillenen Bir İlçe

Selim'in tarihini anlamak için Kars ve çevresinin binlerce yıllık geçmişine bakmak gerekir. Çünkü bugünkü Selim ilçesi, tarih boyunca Anadolu ile Kafkasya arasındaki geçiş alanlarından biri olan Kars coğrafyasının parçası olmuştur.

Kars Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tarih kayıtlarına göre bölge; Urartular, İskitler, Arsaklar, Sasaniler, Bizans ve farklı siyasi güçlerin hâkimiyet mücadelelerine sahne olmuştur. 1064 yılında Selçuklu Türklerinin Kars'ı fethetmesi, bölge tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Sonraki yüzyıllarda Gürcü, Moğol, Karakoyunlu ve Akkoyunlu hâkimiyetleri görülmüş; 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı hâkimiyeti güçlenmiştir.

Kars ve çevresi özellikle Osmanlı-Rus mücadelelerinin yoğun yaşandığı bölgelerden biri olmuştur. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Kars ve çevresi yaklaşık 40 yıl Rus yönetiminde kalmış, bu dönem 1918'e kadar sürmüştür.

Selim İlçe Millî Eğitim Müdürlüğünün tarihçe çalışmasında Selim'in 30 Eylül 1920 tarihinde bölgedeki askerî harekât sırasında yeniden Türk hâkimiyetine geçtiği belirtilmektedir.

Selim Ne Zaman İlçe Oldu?

Cumhuriyet döneminde Selim uzun süre Sarıkamış'a bağlı bir nahiye olarak yönetildi.

İçişleri Bakanlığının il ve ilçe kuruluş tarihlerini gösteren resmî kaydına göre Selim'in ilçe kuruluş tarihi 1 Eylül 1957'dir. İlçe statüsünün hukuki temelini 7033 sayılı Kanun oluşturmuş, ilgili düzenleme 27 Haziran 1957 tarihli ve 9644 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

Böylece Selim, 1957 yılında Kars'ın müstakil ilçelerinden biri haline gelmiştir.

Selim'in Coğrafi Yapısı ve İklimi

Selim'in doğal karakterini yüksek rakım, geniş düzlükler, dağlık alanlar, meralar ve uzun kış mevsimi belirlemektedir.

İlçenin içinde bulunduğu Selim Ovası, Kars ile Sarıkamış arasındaki coğrafyanın önemli bölümlerinden biridir. Akademik çalışmalarda ovanın kuzeyinin Kars Çayı ve ona bağlı dereler, güneyinin ise Akbaba tepeleriyle çevrelendiği belirtilmektedir.

Yaklaşık 1.800 metreyi aşan yükselti, Selim'in ikliminin sertleşmesindeki temel unsurlardan biridir. Uzun süren kar örtüsü, düşük kış sıcaklıkları ve kısa tarımsal üretim sezonu nedeniyle bölgede yetiştirilebilen ürünlerin çeşidi de iklim koşullarına göre şekillenmektedir.

Buna karşılık geniş düzlükler ve meralar, Selim'i hayvancılık açısından önemli bir kırsal üretim alanı haline getirmiştir.

Selim'de Tarım ve Hayvancılık

Selim ekonomisinin geleneksel temelini tarım ve hayvancılık oluşturmaktadır.

İklim şartları nedeniyle özellikle tahıl üretimi önemlidir. Buğday ve arpa geleneksel olarak öne çıkarken yem bitkileri üretimi de hayvancılıkla doğrudan bağlantılıdır. İlçede patates ve uygun alanlarda farklı tarımsal ürünlerin yetiştirildiği de resmî kaynaklarda belirtilmektedir.

Hayvancılıkta ise özellikle büyükbaş yetiştiriciliği Selim'in ekonomik yapısında önemli yer tutmaktadır.

2024 yılında yayımlanan ve Selim'deki 350 sığır işletmesi sahibiyle yapılan saha araştırmasına dayanan akademik çalışma da sığırcılığın ilçenin sosyoekonomik yapısındaki önemini ortaya koymaktadır.

Kars'ın genelinde olduğu gibi Selim'de de kaz yetiştiriciliği kırsal kültürün bir parçasıdır. Geleneksel yöntemlerle yetiştirilen kazlar özellikle kışlık gıda kültürü içerisinde önemli bir yere sahiptir.

Dolayısıyla Selim köylerindeki tarım ve hayvancılık yalnızca ekonomik faaliyet olarak değil, yöresel yaşam biçiminin devamını sağlayan kültürel bir unsur olarak da değerlendirilmelidir.

Selim'de Atlı Cirit Kültürü

Kars denildiğinde akla gelen geleneksel sporların başında atlı cirit gelir. Bu gelenek Selim'de oldukça güçlüdür.

Kars İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Selim ilçesinde köylerde atlı cirit müsabakalarının düzenlendiğini belirterek geleneğin ilçedeki canlılığına dikkat çekmektedir.

2021 yılında ilçede Selim Ata Sporları Turizm Destinasyon Merkezi (Cirit Tesisi) de açılmıştır.

At ve cirit kültürü; köyler arasındaki sosyal ilişkilerden yerel organizasyonlara kadar Selim'in kültürel kimliğinin dikkat çekici parçalarından biridir.

Selim'in Bozkırdaki Vahası: Benliahmet Tren İstasyonu

Selim'in en dikkat çekici noktalarından biri Benliahmet Tren İstasyonu çevresidir.

Geniş bozkırın ortasında sıralanan çam ağaçları nedeniyle bölge "bozkırın ortasındaki vaha" olarak anılmaktadır. Selim Kaymakamlığı, tren yolunun iki tarafında bulunan ağaçların doğal bir koruma duvarı görünümü oluşturduğunu ve alanın vatandaşların uğrak noktalarından biri haline geldiğini belirtmektedir.

Anadolu Ajansının aktardığı bilgilere göre bölgedeki ağaçlandırma çalışması 1969 yılında demiryolunu yoğun karın etkilerinden korumak amacıyla başlatılmıştır. Yıllar içerisinde büyüyen çamlar, Benliahmet'i özellikle doğa ve kış fotoğrafçılığı açısından dikkat çeken bir noktaya dönüştürmüştür.

Bu nedenle Benliahmet, Selim'in kırsal turizm ve doğa turizmi potansiyeli açısından öne çıkan yerlerinden biridir.

Kars Selim Köyleri: Selim'e Bağlı 53 Köyün Tam Listesi

Selim Kaymakamlığının güncel muhtar kayıtları esas alındığında Selim ilçesine bağlı 53 köy bulunmaktadır. İnternette bulunan bazı eski kaynaklarda köy sayısı 52 olarak geçse de güncel resmî listede 53 köy kayıtlıdır.

Selim'in köyleri alfabetik olarak şöyledir:

1. Akçakale Köyü

2. Akpınar Köyü

3. Akyar Köyü

4. Alisofu Köyü

5. Aşağıdamlapınar Köyü

6. Aşağıkotanlı Köyü

7. Başköy

8. Bayburt Köyü

9. Baykara Köyü

10. Benliahmet Köyü

11. Beyköy

12. Bozkuş Köyü

13. Bölükbaş Köyü

14. Büyükdere Köyü

15. Büyük Oluklu Köyü

16. Cavlak Köyü

17. Çaybaşı Köyü

18. Çıplaklı Köyü

19. Darboğaz Köyü

20. Dölbentli Köyü

21. Eskigazi Köyü

22. Eskigeçit Köyü

23. Gelinalan Köyü

24. Gürbüzler Köyü

25. Hasbey Köyü

26. Iğdır Köyü

27. Kamışlı Köyü

28. Karaçayır Köyü

29. Karahamza Köyü

30. Karakale Köyü

31. Katranlı Köyü

32. Kaynarlı Köyü

33. Kekeç Köyü

34. Kırkpınar Köyü

35. Koşapınar Köyü

36. Koyunyurdu Köyü

37. Laloğlu Köyü

38. Mollamustafa Köyü

39. Oluklu Köyü

40. Ortakale Köyü

41. Sarıgün Köyü

42. Söğütlü Köyü

43. Tozluca Köyü

44. Tuygun Köyü

45. Yalnızçam Köyü

46. Yamaçlı Köyü

47. Yassıca Köyü

48. Yaylacık Köyü

49. Yenice Köyü

50. Yeşiltepe Köyü

51. Yolgeçmez Köyü

52. Yukarıdamlapınar Köyü

53. Yukarıkotanlı Köyü

Bu liste Selim Kaymakamlığının güncel "Köylerimiz ve Muhtar Bilgileri" kaydındaki yerleşim adları esas alınarak hazırlanmıştır.

Selim'in Mahalleleri Hangileri?

Selim ilçe merkezinde üç mahalle bulunmaktadır:

Cumhuriyet Mahallesi, Çarşı Mahallesi ve Köprübaşı Mahallesi.

Bu üç mahalle Selim Kaymakamlığının güncel yerel yönetim kayıtlarında da yer almaktadır.

Selim Köylerinde Yaşam

Selim'in köyleri, Doğu Anadolu'nun yüksek rakımlı kırsal yerleşim özelliklerini taşımaktadır.

Köylerin önemli bölümünde geçim kaynakları tarla tarımı ve hayvancılıkla bağlantılıdır. Geniş araziler, meralar, sert kış koşulları ve kısa yaz dönemi günlük yaşamın biçimlenmesinde doğrudan etkili olmaktadır.

Kış aylarında yoğun kar yağışı ulaşımı ve tarımsal faaliyetleri zorlaştırırken ilkbahar ve yaz aylarında yeşeren meralar hayvancılık açısından önemli kaynak oluşturmaktadır.

Selim'in köy kültüründe dayanışma, hayvancılık, tarla işleri, düğünler, yöresel yemekler ve atlı sporlar geçmişten günümüze taşınan sosyal unsurlar arasındadır.

Selim'in Kars İçin Önemi

Selim'i Kars açısından önemli kılan özellik yalnızca coğrafi konumu değildir.

İlçe; Kars-Sarıkamış güzergâhındaki konumu, demiryolu bağlantısı, tarım ve hayvancılık potansiyeli, geniş köy ağı, atlı cirit kültürü ve Benliahmet gibi dikkat çekici doğal-kültürel alanlarıyla Kars'ın önemli kırsal merkezlerinden biridir.

Özellikle 53 köyün oluşturduğu geniş kırsal yerleşim ağı, Selim'in sosyal ve ekonomik karakterinin ilçe merkezinden çok daha geniş bir coğrafyada şekillendiğini göstermektedir.

Selim'in Geleceğinde Kırsal Kalkınma Önem Taşıyor

Selim'in geleceği açısından tarım ve hayvancılığın modern yöntemlerle desteklenmesi, kırsal altyapının geliştirilmesi, genç nüfus için ekonomik fırsatların artırılması ve yöresel değerlerin turizme kazandırılması önem taşımaktadır.

2026 yılında Selim Kaymakamlığı tarafından yayımlanan ihale kayıtlarında Hasbey, Gelinalan, Tuygun, Sarıgün, Yamaçlı ve Benliahmet gibi köylerde kilitli parke taşı çalışmaları ile farklı köylerde altyapı yatırımlarının sürdüğü görülmektedir.

Tarım, hayvancılık ve kırsal turizm birlikte değerlendirildiğinde Selim'in sahip olduğu doğal ve kültürel değerlerin ilçenin ekonomik gelişimine daha fazla katkı sunabilecek bir potansiyele sahip olduğu görülmektedir.

Sonuç: Tarihi, Köyleri ve Kültürüyle Kars'ın Selim İlçesi

Kars Selim, geçmişten bugüne farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan Kars coğrafyasının önemli parçalarından biridir.

1957 yılında ilçe statüsüne kavuşan Selim bugün 53 köyü ve 3 merkez mahallesiyle geniş bir kırsal yerleşim ağına sahiptir.

Allahuekber Dağları çevresindeki yüksek platolar, Selim Ovası, Kars Çayı'nı besleyen su kaynakları, geniş tarım ve mera alanları ilçenin doğal kimliğini oluştururken; büyükbaş hayvancılık, tahıl üretimi, kaz yetiştiriciliği ve atlı cirit kültürü sosyal ve ekonomik yaşamın önemli unsurları olmaya devam etmektedir.

Benliahmet Tren İstasyonu'nun bozkırın ortasındaki yeşil görüntüsünden köylerde sürdürülen geleneksel hayvancılığa, cirit müsabakalarından uzun ve karlı kışlarına kadar Selim, Kars'ın tarihini, doğasını ve köy kültürünü birlikte yaşatan ilçelerinden biri olmayı sürdürüyor.